Mùa đông Hà Nội

Phải cảm ơn ai đây, trái đất, vũ trụ
hay thượng đế, ông trời và tổ tiên đã chọn nơi này cho ta một đất nước quê hương
mỗi năm có bốn mùa rõ rệt, nhất là Hà Nội, nắng thì nắng thật, thu thì thu thật
và mùa đồng là niềm trữ tình đầy hoài niệm đời người, cả khi ta ở giữa làn gió
tái tê thổi qua mái nhà ta hay ta lang bạt về miền nào hun hút chân trời góc
bể...
Ngay từ hôm có sợi mưa lắc rắc báo tin mùa heo may cho con rươi xuất
hiện, lúc có ngày lễ Tous Saints, nay gọi là Lễ các Thánh vào tháng 10 âm lịch,
tức tháng 11 dương lịch thông dụng, ta đã sửa soạn tâm hồn để đón thêm một mùa
đông xếp lên thành tuổi, ta biết có người khắc khoải đợi chờ những ngày và những
đêm kỳ lạ, nói như nhà thơ say Lưu Trọng Lư:
Yêu hết một mùa đông
Nhìn nhau mà chẳng nói..
Đàn sếu đã xếp hình mũi tên mải miết về
phương nam gió ấm, ta không sếu, ta đợi bếp lửa hồng đêm ù ù những cây kim cắm
vào da thịt để lật bắp ngô non nướng trong lòng bàn tay, rồi sáng ra đi chọn lấy
hàng phở quen thuộc, nóng bỏng lưỡi và cay giàn giụa lệ đời ngon ngọt sau đó đã
có hàng cà phê thơm nức nơi ngã tư, có những hạt lá me vàng rơi rụng vào vai áo
và có khi nó cũng biết uống cùng ta, nằm gọn trong chiếc tách màu nâu lìm lịm
một vị đắng đê mê. Ta đang ăn mùa đông, uống mùa đông, ta giơ tay ra nhận lá thư
từ trời gửi về màu đỏ lá bàng hay màu vàng cay cơm nguội, lá thư là tín sứ, là
nhịp đàn thăng hoa trong không gian tìm người tri âm tri kỷ, chẳng thế sao những
người trai người gái cứ tìm nhau vào dịp này để lồng hai chiếc nhẫn tân hôn
trước bàn thờ đại diện cho thiên đàng.
Mùa đông đất Bắc, gió lang thang trên
những cánh đồng đầy gốc rạ, trẻ bé nào tha thẩn đi tìm câu con công cống hay hái
cây rau khúc về làm bữa bánh thơm thảo làng xa, vườn cải sớm đã vàng một loài
hoa nắmg màu hoàng yến có người con gái tùm hum chiếc khăn vuông vừa đi vừa làm
cơn mưa nhỏ từ hai chiếc bình tưới gọi là ô doa, càng gió đôi má càng au đỏ như
hai đoá hoa lựu được mùa, làm chết anh trai làng thầm thương trộm nhớ đến các
đấng thánh thần cũng chỉ đành tha tội mà thôi...
Thành phố nơi ta nương thân
lại khác. Gió luẩn quẩn trên tầng mái cổ, ra đến Hồ Gươm thì mới có liễu đón và
sóng chào. Mặt hồ xao động trong lặng lẽ, tóc xanh cây mềm đung đưa như vạn cổ
đã thường xanh và gió nghìn đời rong chơi không mệt mỏi làm một đối cực còn cực
kia là nồng ấm đôi bàn tay xoắn xuýt vào nhau, đan cài muôn đời không thành
tiếng....
Mùa đông Hà Nội, đến một cột đèn cũng thành kỷ niệm đời người, một
tiếng rao khuya cũng rền vang tâm tưởng... thoáng qua một nỗi nhớ hanh màu vàng
nắng mật ong, thoáng qua một mặt người soi nhẹ lướt lời tình có từ thuở ông Adam
và bà Eva trong vườn địa đàng hồi hộp...
Con sông Hồng ngoài kia sau mùa lũ
điên cuồng đã uể oải về xuôi có phần mệt mỏi như người đàn bà sau hôm sinh nở,
nếu những cơn gió bấc có lồng lên quắn quại thì bóng cầu Thăng Long, Long Biên,
Chương Dương cũng phải mai hay ngày kia mới xuôi được đến Thái Bình, cửa biển,
đồng muối Ba Lạt mà mùa này ở đấy cây rơm đã xuất hiện như cây nấm vàng mơ, hạt
thóc đã rì rầm trong bao, trong cót, người đi lễ chuẩn bị bộ quần áo mới mua nơi
chợ huyện, chợ tỉnh còn thơm hương vải thay cho tấm áo đẫm mỗ hôi đầm muối chang
chang 6 tháng trước... Hồ Tây mênh mông, đúng là Dâm Đàm, là mù sương, là lụa
giăng, hồi chuông thu không chẳng đủ sức để vượt qua ngàn con sóng, chỉ có sương
cho tiếng gõ mạn thuyền của ngư dân đùng đục trầm buồn, khiến con chép vàng Hồ
Tây ngơ ngẩn, có nên nghe? Chiều xuống nhanh, sương xuống (hay sương lên) còn
nhanh hơn nữa, không ai có thể nhìn thấy con gọng vó, con nhện nước nào búng
mình, tạo thành chiếc vòng sóng bé tẻo tèo teo... chỉ có mờ mờ như tấm ảnh thiếu
sáng của người nghệ sĩ cố tình làm cho nó nhạt nhoà nói một ý thầm mộng mị mắt
người xem, rằng mùa đông đã dâng đầy để ai cũng phải khát khao một không khí có
ánh đèn trong căn phòng như chiếc tổ chim sực nức hơi ấm của chim mẹ ủ trứng,
chim bố gù gù, chim con lích tích....
Có bước chân ai đi trong phố cổ, giữa
hai bên phố là nhà cửa đã đóng then cài, chỉ có ánh sáng lọt qua khe cửa, nằm
chéo mặt đường như sợi chỉ dệt bằng kim tuyến, khiến người ta không nỡ bước qua
rồi sững lại, rồi thành chiếc cây đóng rễ để lắng một khúc dương cầm có câu "ca
nhi đối gương ôm sầu riêng bóng" hay "xe chỉ luồn kim...".
Mùa đông Hà Nội,
những chiều đại vàng son đã đi qua, con rồng đá sân chơi điện Kính Thiên còn đó,
tiếng súng thần công từ pháo đài làng Láng đã vang vào tai nó, Thăng Long không
còn là đất "phi chiến địa", khói lửa đã tơi bời, bao nhiêu cây sấu, cây me ngả
thân làm vật chướng ngại cho anh tự vệ nấp mình mà phóng bom ba càng... Và cũng
con rồng đá ấy không thể xuống hầm tránh bom B52, nhưng nó là bất tử, nó là hồn
Thăng Long, hồn Hà Nội, vượt qua lửa bỏng để hồi sinh. Mùa đông năm 1947 ấy,
vườn hoa vô danh gần toà án đã thành một liệt sĩ. Gió vi vút câu hồn trên mái
cây long não, mùa đông có vàng chút ít còn hồn người đã thành hồn nước non, chắc
về  nhận niềm cúi đầu mặc niệm trên đường Bắc Sơn vườn hồng tươi thắm mà
mỗi mùa đông, rặng đào hoa sớm lại tỏ mờ nỗi lòng tươi như tương lai. Mùa đông
năm 1972 nữa, hơn 250 người hy sinh cùng Khâm Thiên vào đúng 24 giờ sau lễ Thiên
Chúa Giáng Sinh, hồi chuông thánh thiện còn chưa tắt hẳn thì tội ác đã hoành
hành.
Quá khứ Việt Nam đã có trên bốn nghìn năm. Hà Nội cũng vừa xong 990 mùa
đông để mùa đông này mang dáng vóc hoàn toàn riêng biệt. Vẫn là gió mùa đông
bắc, vẫn là sương giăng mọi tầng mái cổ, mái kim, vẫn là cần kéo cao cổ áo, trùm
kín chiếc khăn quàng để nghe rét mướt luồn qua những đám mây và bầu trời màu sữa
loãng, màu bạc lỏng lang thang.... ta hoà mình vào với kinh thành ngàn năm và
đang lột xác để tân tiến mỗi ngày....
Lễ Thiên Chúa Giáng Sinh đã đến, nhà ai
có bữa khuya đầy hoan lạc vị đời, nhà ai còn lận đận nơi xóm ô, hay ngõ nhỏ đang
lo toan cho mùa đông nói rắng con người cần xích lại gần bên nhau cho hơi ấm lan
truyền, cho tâm tư giao hoà gắn bó, cho nỗi niềm được đầy vơi san sẻ cùng nhau.
Đã lâu lắm không ai nhìn thấy bóng sâm cầm, nhưng cây bàng phố Quán Thánh, Tràng
Thi, cây cơm nguội ở Bờ Hồ và Lý Thường Kiệt thì vẫn báo tin bằng lá đổ, và món
ốc nóng quà đêm, mà cửa hàng khăn áo phố Triệu Việt Vương, Mai Hắc Đế cứ giăng
mắc chờ được về với mọi hình hài....
Người bạn phía trời Nam chắc đang nhớ về
gió liễu và sương hồ Hà Nội, nhớ một ấm trà thơm quây quần trên sàn nhà dải
chiếc thảm cói đơn sơ, không cần đến những chiếc ghế tân kỳ to đùng, cũng chẳng
có những ổ rơm êm như nhung, đung đưa như con tàu lướt sóng.... Mùa đông Hà Nội
là tình nhau trao đổi chứ không cần yến tiệc mới say nhau. Người con gái ấy vừa
lấy chồng, mùa đông này không nữa của tình ta. Người thiếu phụ ấy phải sang
ngang lần nữa, người nhìn ta mà có một bầu trời sương mờ mù mịt ẩn chứa vào lời.
Giá ta thành con sếu theo đàn về phương Nam nắng ấm, ta mang người theo, tìm cho
người tổ mới có nắng ngọt và gió lành, vượt qua nỗi đông bắc tái tê.... Mùa đông
cứ thức lên hoài niệm.... nhưng dù sao mùa đông này cũng vừa khép lại một nỗi
niềm để mở ra một trang kỳ ảo mới: Thiên niên kỷ mới. Con người sẽ vượt qua được
nhiều nỗi bi thương bước vào xuân hàm tiếu hoa đào. Gió mặc gió. Ta đi qua gió
để tới mùa ấm áp. Và ta xếp mùa đông lại như  xếp từng lá thư tình một thuở
chẳng thể mờ phai, còn bây giờ ta đi đến với muôn lòng đón đợi tiếng tri âm từ
xung quanh toả ra và từ phương trời xa tít gửi về.... và ta xin nói với người:
Mùa đông Hà Nội là của riêng ta và cũng của cả người đấy, tình
ơi.