Truyện ngắn
Heo may gió lộng
Số lần đọc: 3565

Cùng một Tác giả
22 Tác phẩm
  Xem Tiếp ...  

 
4741
 

Ma Văn Kháng

Heo may gió lộng

Một hôm đang giữa bữa, con bé Thuỷ mười hai tuổi của vợ chồng Đoan, bỗng đặt bát xuống mâm, lơ lẻo hai con mặt, thao láo:
- Bố mẹ ạ, h́nh như bác Thảo bác ấy sắp lên chơi nhà ḿnh hay sao ấy! Đêm qua con ngủ mê, thấy bác ấy gọi cửa. Con chạy ra, mừng quá, reo ầm lên. Nhưng con mời thế nào bác ấy cũng không vào nhà. Cứ đứng ở cửa khóc mếu. Mà mắt th́ sưng vù, tím bầm. C̣n quần áo th́ rách tả tơi trông thương lắm cơ!
Vợ Đoan, mặt đang vui vẻ, nghe con gái nói, bỗng như bị dị ứng, nặng b́nh bịch. Y gắt:
- Mê với mẩn! Nghe mà phát kinh!
Không nhận ra thái độ khác thường của mẹ. Thuỷ nghênh má, hồn nhiên, tiếp: - Tự dưng con mê thấy thế mà mẹ.
- Ban ngày ban mặt mải đi xem các đám đánh chửi nhau ở phố nên đêm mới mê thế. Chứ ǵ. Thời buổi ǵ mà khiếp quá! Anh em ruột thịt, có khi chỉ v́ vài câu nói, mấy mét nhà, tranh chấp nhau là có thể vác dao ra chém nhau rồi.
- Con có ra phố chơi đâu nào!
- Lại c̣n căi! Thôi ăn đi. ở nhà quê bây giờ là sung sướng nhất. Có đâu bữa sớm lo bữa chiều như cán bộ, công nhân thành phố, như nhà máy. Tự dưng tự lành, ai đánh ai đập mà mặt mày sưng vù với cả tím bầm!
Đoan vốn ít lời, ngậm miệng nhai miếng cơm. Tâm tương do giấc mơ của con gái gọi, bỗng vương vương một hoài cảm man mác. Cuối thu rồi. Nắng rực như đất vàng. Và heo may như một linh hồn xa vắng từ cơi nào trở về, xao xác mỗi ṿm lá rậm, quấy động trong các khoảng trống vắng nơi cơi ḷng. Mấy năm trước, cứ vào quăng này, th́ chị Thảo, chị gái Đoan lấy chồng ở nông thôn, khăn gói lên chơi với gia đ́nh Đoan. Không hẹn mà chẳng bao giờ sai. Không có lời ước định mà chính xác như thời tiết tuần hoàn, như việc đồng áng quay ṿng. Lúc ấy, vụ mùa đă gặt hái xong. Thóc lúa đă đầy ḥm, đầy bịch. Vụ xuân c̣n ở xa. Đang là lúc nông nhàn ở quê chị. Chị xởn xơ, thanh nhă, lại như cố ḱm giữ niềm hứng khởi tràn đầy, ngầm ngập vào việc sửa soạn, rồi tay xách nách mang, vất vất vả vả, chen lấn lên tàu xuống xe, cuối cùng xuất hiện ở giữa nhà quê, xời lời chuyện tṛ, chầm bập hỏi han, tưởng chừng như đó là những khoảnh khắc không bao giờ gặp lại, để xả thoát t́nh thương nỗi nhớ ruột rà đă tích tụ cả mấy chục năm trời.
Bức tranh đă đóng khung ổn định.
Nhớ tới chị Thảo là Đoan nhớ tới ngọn gió heo may lồng lộng và khoảng trời cuối thu tràn trề làn sáng phản quang niềm vui mùa màng. Là Đoan nhớ tới một người phụ nữ đẹp, duyên dáng, tâm hồn cực kỳ trong trẻo và giàu có t́nh yêu thương, vừa dung dị, vừa cao quư, hoà quyện với cảnh sắc đồng quê lộng lẫy, tạo nên một bức tranh vừa hoành tráng vừa thân thiết dị thường. ấy là những ngày được nạm bằng vàng hiếm hoi. Người phụ nữ nông thôn lên c̣n giữ nguyên được sự tinh tế, thanh lịch trong ứng xử. Niềm vui vừa chân chất vừa huy hoàng chan chứa trong gia đ́nh, tràn sang cả xóm giềng. Cây mía. Vài lạng đậu xanh. Nửa cân bột sắn. Lời thăm hỏi người già. Bàn tay vỗ về trẻ nhỏ. Thật giản dị mà chẳng bao lâu, chị đă tạo lập nên một quan hệ thân t́nh, đậm đà hương vị thôn dă, với cả những gia đ́nh lân cận nhà vợ chồng em trai ḿnh.
- Có đến hai năm nay bác ấy không lên chơi nhà ḿnh mẹ nhỉ? Hay là bác ấy quên?
Thuư vẫn ngây thơ, lay láy nh́n mẹ. Đoan nhận ra, nó là đứa trẻ rất hay mặc cảm. Nó toét miệng:
- Năm nay thế nào bác ấy cũng lên mẹ nhỉ? Mà lên th́ thế nào bác ấy cũng cho nhà ḿnh bánh đa thái. Con thích bánh đa thái ở quê bác ấy lắm cơ! Vợ Đoan, đậy nồi cơm đến cạnh, ngước hai hàng mi dầy rậm lên, nh́n con gái, đột ngột:
- Sang năm, th́ hết cấp xong, tao cho về quê bác ấy hẳn một tháng mà chơi. Mà ăn bánh đa thái mỏng với gạo mới cho nó sướng. Về đúng vụ gặt mà xem. Trong nhà, ngoài sân, trên trời dưới đất, đâu cũng thóc. Cơ man là thóc. Ngao ngán là thóc. Ngồi trên thóc, ngủ trên tiền. Thật là vô sự, vô sách mà vô lo vô lự, sướng cả đời Bác mày giàu, giàu lắm, chứ không xác vờ như bố mày đây! Đoan quay đi, có giữ giọng đều hoà:
- Nông thôn làm ra hạt thóc nên hơn thành phố về mặt thóc gạo là phải rồi. Nhưng, c̣n những như cầu khác? Nói chung... th́ cũng vẫn là cái cảnh nghèo khó thâm căn của dân ḿnh thôi. Thuư như được thể, nối lời bố:
- Nhà bạn con có ông chú nhà quê lên ở nhờ chữa bệnh, nghèo ơi là nghèo bố ạ. Quần áo ông ấy c̣n rách bằng mấy quần áo ḿnh thải ra cơ. Có một cái chăn chiên đắp cả mùa đông, bố ạ. Ra đây, ông ấy nhặt nhạnh từ cái chậu thủng, đôi dép đứt quai, đến cái bô vỡ đem về dùng. Quê ông ấy, cả xóm chỉ có độc một nhà có ti vi.
- Quê bác Thảo th́ không đến nỗi thế.
- Bố ơi, hay là con viết thư cho bác Thảo nhé?
Vợ Đoan từ năy vẫn nặng nặng, nghe con gái hỏi, liền đập mạnh đôi đũa vào cạnh nồi, đứng phắt dậy quàu quạu:
- Thôi đi! Khách với khứa! Y như ḅ thấy nhà táng ấy, tôi sợ khách lắm rồi!
*
* *
Chẳng cần thư từ, hẹn định, nhắc nhở. Mấy năm trước là vậy. Là cứ như ngọn gió heo may đưa chị gái Đoan lên thăm gia đ́nh Đoan. Chẳng sai lạc, chẳng lỗi nhịp bao giờ.
Các cuộc viếng thăm định kỳ ấy thường bao giờ cũng có vài mục đích cụ thể. Hàng đầu là cuộc thăm nom, sang sửa phần mộ ông bà, cha mẹ. Sau nữa là mua bán, sắm sánh, chữa bệnh... Tuy nhiên, dẫu những việc trên có quan trọng và cấp bách đến thế nào, cả Đoan và chị gái Đoan vẫn cứ nhận ra rằng cuộc viếng thăm c̣n có một ư nghĩa thiêng liêng sâu thẳm rất khó diễn đạt bằng lời. Đời sống tâm linh c̣n có bao nhiêu nẻo đường khuất khúc. Trẻ con vẫn lưu giữ một xứ sở thần tiên trong kư ức. Thiên đường, Cực lạc c̣n sống trong tiềm thức nhân loại. Chị gái Đoan lên thăm gia đ́nh, chị hành hương về quê tổ, về cơi nhớ xa xăm!
Người gốc gác đô thị, nhưng đi trái chiều lịch sử, chị gái Đoan lấy chồng nông thôn. ấy là v́ t́nh yêu có một nấc cao hơn cả lịch sử. Anh là thợ cày, nhập ngũ trở thành chàng Vệ quốc quân từ năm năm mươi. Chị là gái thành phố tản cứ, thanh sắc hơn người, trở thành diễn viên văn công cùng những năm đó. Họ gặp nhau ở chiến dịch cuối dùng của cuộc kháng chiến lần thứ nhất. Phải duyên, mê nhau là kéo nhau về làng anh, làm lễ cưới ngay sau khi hoà b́nh lập lại. Chị t́nh nguyện bỏ nếp sống nghệ sĩ và thành thị, tập tành công việc ruộng đồng một nắng hai sương, quen dần với cuộc đời sống gái quê lam lũ nơi thôn ổ. V́ t́nh, cuộc hoà nhập có khúc mắn cũng có thể vượt qua.
Nhưng mà thực t́nh chị Thảo của Đoan chuột sa chĩnh gạo. Đất đồng bằng cấy cày trồng tỉa đă dư ngàn năm c̣n mấy nơi bờ xôi ruộng mật được như thế. .. Đây là vùng trọng điểm lúa. Thêm đặc sản lợn và lạc, nên c̣n gọi tắt là vùng Ba Lờ, Trù Phú, ấm no hiển hiện tưa tên các xóm làng bao giờ cũng khởi đầu tiền tố Gạo. Gạo Nam, Gạo Bắc, gạo Đông, gạo Đoài. Ruộng làm ăn tới chân bờ tre. Địa giới xă này xă kia phân ngay trên mặt ruộng. Ruộng liền ruộng. Đi cấy, dậy từ từ mờ, phải sáng bừng mới ra tới mảnh ruộng của ḿnh ở giữa đồng để cắm cấy mạ. Mùa gặt, thôn xóm như mạ vàng mười. Cây rơm nhà nào nha nấy cao là ḥm khoá chuông vẫn một kiểu thô sơ, cố giản như đẽo gọt bằng ŕu từ thời Hùng Vương, nằm chềnh ềnh như là rất vô lư ở chính gian giữa.
Đời sống no đủ và t́nh yêu vừa sâu sắc, vừa giản đơn, mang dấu ấn thời cuộc, thích hợp với một gia đ́nh chồng đi công tác xa vợ ở nhà làm ruộng nuôi con, phụng dưỡng cha mẹ già, phân li hai ngả và vẫn hài hoà, lại kiêu hănh và giàu chất thơ mộng. Đóng quân trên Tây Bắc nức tiếng anh hùng, tiễu phỉ được ít lâu th́ anh chuyển sang làm đội trưởng ở một nông trường khai thác gỗ, cũng có thể coi như chuyến mồi trường để anh thi thố tài năng sức cống hiến cho sự nghiệp miền núi tiến kịp và vượt miền xuôi. ở quê chồng, chị như được phép lạ, hoá thân trở thành hết kiện tướng phân bắc, phan xanh, lại chiến sĩ thi đua làm thuỷ lợi. Viết thư cho nhau toàn kể chuyện sản xuất, chiến đấu và động viên nhau gắng sức để xứng đáng là đoàn viên đảng viên. Một năm, mười hai ngày anh về phép là mười hai ngày hội hè, lễ tết. Khách ra vào từ sáng chí tối. Đàn gà mấy chục con vỗ béo được dịp văn dần. Bếp rơm suốt ngày um khói. Chè Thái Nguyên bă đổ đầy ụ mấy gốc nhài. Chị vào ra, má đỏ rạng, tưng bừng từ trong sâu xa.
Bức toàn cảnh, định h́nh trọn vẹn ngày anh về hưu ngồi nghễu nghện trên lưng một chiếc xe tải thồ bốn khối gỗ quí, tặng phẩm đặc biệt của lâm trường dành cho người có công khai phá. Thợ xẻ, thợ xây, thợ mộc dựng công trường liền một năm trời. Năm sau, anh tóc râu đốm bạc, lung c̣ng dáng ông lăo, khoác cái áo đại cán sờn cổ, ngồi trên cái sập gụ, tay thông nơ điếu, mắt nheo nheo, măn ư ngắm vuốt cái giang sơn xinh xắn toàn bích của ḿnh. Nhà mái bằng rồi, tủ li, tủ lệch, tủ gương, tủ đứng, giương đôi, giương một toàn lát hoa, lát chun kiểu mô đéc nhất rồi. Tường vôi ve sáng trưng cả dăy khung kính lồng huân chương các loại cùng ảnh kỷ niệm thời trai trẻ dọc ngang đày kiêu hănh. Tối thứ bảy bạn bè cùng trà lứa quây quần đôi hồi chuyện cũ và theo dơi vở cải lương phát từ cái đài xiong-mao mua cung cấp đă có vỏ da, lại lồng trong cái túi vải hoa chị may tay mà đẹp như máy. Đậm đà dấu tích ở mọi nơi ở mọi lúc vẫn là một cốt cách phụ nữ đô thành, có nền nếp gia phong, thanh lịch mà không xa cách, đảm lược mà không lầm lũi, thô mộc. Chị đă điểm giao thoa của hai nguồn ánh sáng, nhưng trong tâm thức vẫn hướng về thị thành. Chẳng khác được, từ lời ăn tiếng nói đến cách giáo dưỡng con cái. Hai con, một gái, một trai, lạy trời, xinh xắn, giỏi giang giống mẹ như đúc, chuyện tṛ với bè bạn thi thoảng lại buột miệng "quê mẹ tứ ở thành phố kia!"
Người phụ nữa ấy sau hai năm vắng biệt, trưa nay dường như là đột ngột xuất hiện ở nhà Đoan. Dường như là từ tâm khảm Đoan bước ra, từ bức tranh định h́nh theo mường tượng của Đoan bước ra. Gương mặt cười hoa, đẹp trang nhă và cổ điển, chị đứng trong làn nắng hanh vàng, tay cầm nón múc gió, trong niềm vui hồi tố không sao ḱm giữ được, cất tiếng vang vồng gọi tên Đoan. Từ trong nhà chạy ra, Đoan thấy ḿnh như đang ở trong mơ.
ối bác Thảo! Cháu biết ngay là thế nào hôm nay bác cũng lên mà. Sáng nay ngồi trong lớp mà cháu cứ máy mắt liên tục, bác ạ.
Thuư reo, cầm tay bác Thảo quàng lên vai ḿnh. Chị gái đoan xoa đầu con bé:
- Thuư lớn quá rồi. Bẵng đi đến hai năm rồi đấy.
- Cháu tưởng bác quên rồi.
- Quên thế nào được. Hai năm rồi, năm th́ bà cụ bên nội hai năm mươi. Năm th́ sang áo cho ông bác. Năm nay gặt hái xong đă định thu xếp lên ngay, biết là cậu mợ và cháu mong, th́ rập vào việc người ta xin cái Lượng. Rồi tôi ốm. Trở lạnh, bỗng dưng thấy thức ngực quá, ốm nằm lệt bệt mới biết ḿnh già rồi. Cậu cũng có tóc bạc rồi kia ḱa. Người phụ nữ cúi xuống cởi gỡ đàm hành lư và sản vật làm quà mang theo, giấu một niềm trắc ẩn nào đó, chép miệng:
- Đi đúng ngày xấu, xúi quá. Ô tô chết suốt dọc đường. Đến bến, chẳng c̣n cái ôtô buưt nào. Đành lên cái xe lam. Tưởng cũng giá nhà nước qui định. Nào ngờ đến giữa cầu, ông lái xe tư mới dừng lại, bấu mỗi khách nộp hai chục ngh́n. Năm cây số, hai chục ngh́n, hơn yến gạo. Quá bóp hầu bóp cổ khách!
- Thuư đang đung đưa tay bác, bỗng răy lên:
- Sao bọn họ ác thế? Bác nhất định không chịu chứ!
- Giời không chịu đất th́ đất cũng phải chịu giời, cháu ạ. Ḿnh ở thế yếu mờ. Cực nữa là sờ đến cái túi xách tay lấy tiền th́, ôi thôi, kẻ cắp đă rạch ngang một nhát, móc mất cái ví tiền rồi.
- Thế bác làm thế nào? Khổ thân bác quá!
- Bác vẫn c̣n tiền chứ, chỉ buồn là lắm cảnh người bức hiếp người, hăi quá! à mờ thôi... Vừa hé mở, người phụ nữ lại vội vàng khép kín tâm tư: Thuư giúp bác cất dọ các thứ này đi. Chả có ǵ đâu. Hai con gà này, thịt hay nuôi cho đẻ mờ ăn trứng. Bánh đa thái, bác đổi thóc của nhà. Bột sắn dây bác trồng... c̣n chỗ này là quà biếu của các bà láng giềng. Ơ, mẹ cháu đi làm không về buổi trưa à?
Xâm xẩm tối vợ Đoan mới từ nhà máy về. Y đi lối sau, vào buồng đang thay quần áo th́ cái Thuư nhảy ḷ c̣ vào "Mẹ ơi..." Không để con kịp nói, y đă lừ mắt, khe khẽ rít: "Biết rồi! Lên từ trưa chứ ǵ. Khiếp! Nom cứ như bà lăo nhà quê!" Rồi vừa cài cúc áo, vừa ra pḥng ngoài, đổi mặt vồn vă:
- Bác Thảo mới lên đấy ạ. Lâu nay bác vẫn được b́nh thường chứ? Thuư ơi, vo gạo nấu cơm bác ăn đi, con.
Trực giác đàn bà ít khi sai. Đoan ra khỏi ảo giác. Sau hai năm không gặp lại, giờ đây, ngồi đối diện với Đoan không c̣n là người chị gái tươi đẹp, óng ả năm xưa. Trước mặt Đoan là một h́nh hài khác, một kiếp phận khác, một tâm trạng khác. Trước mắt Đoan là một bà lăo nhà quê mùa c̣m cơi, mệt mỏi và bất an. Trước mắt Đoan là thân xác và tinh thần của một đời sống lao lực, quá sức và triền miên trong dày ṿ, cắn dứt, tuy cố nhẫn nhịn mà vẫn tiết ra xung quanh một nỗi buồn hiu hắt.
- Cảm ơn mợ, tôi vẫn c̣n gánh gồng, cày cấy được. C̣n mợ, hồi nay hồng hào, khoẻ mạnh hơn trước đấy nhỉ!
Đáp lại giọng nói rầu rầu của người chị gái chồng, bà em dâu cười ré lên, rồi rổn rảng:
- Khoẻ ǵ mà khoẻ! Sắp chết đói đến nơi rồi đấy, chị ơi. Dạo này nghe báo, đài nói, ở thôn quê làm ăn khấm khá lắm có phải không? Sao mấy năm rồi chị không lên chơi? Bố nó nhắc luôn. C̣n cái Thuư th́ mê thấy chị lên luôn ấy.
Cái vui, sự niềm nở, thực sự chỉ là giữ lễ.
Đoan là nhà báo, từng trải, hiểu đời hiểu người, nhận ra từ hôm đó, vợ Đoan ngoài mặt th́ giữ sự vui vẻ, c̣n bên trong thật t́nh y bực bội, khó chịu hết sức.
Nhà có khách, khách lại là người ruột thịt, mà chủ nhà lại bực bội, khó chịu th́ thật là vô lư. Vô lư nhưng lại rất dễ hiểu. Về sau này. Đoan hiểu vợ Đoan rất ngại phải chi tiêu tốn kém. Vợ Đoan là thợ dệt, lương bổng tàm tạm. Mức sống gia đ́nh, nhờ có Đoan chống đỡ, cũng không đến nỗi. Nhưng, vợ Đoan cũng như bao nhiêu kẻ xuất thân từ nghèo khó, lại trải qua mấy chục năm trường với cuộc sống thiếu hẳn sự an toàn cần thiết, con người phải bó buộc phải phát sinh tập tính tự vệ, nên cần kiệm, tính toán đến thành chắt bóp, hà tiện đă trở thành thói quen nhiễm vào máu thịt, nếp sống. Dạo c̣n chế độ tem phiếu, lĩnh lương xong, mỗi khoản chi, to nhất như mua gạo, mua dầu, nhỏ như tiền cắt tóc, xà pḥng, kim chỉ, y đều chia, cho vào từng phong b́, phân miệng, không khoản nào được lẹm sang khoản nào đâu. Đậu kho cả nồi, nhưng mỗi bữa mỗi người ba miếng là không có hơn. Hai lạng gị để ăn hai bữa, ngon miệng ăn liền một bữa là y ca cẩm cả tuần. Gạo đong thiếu vài lạng, thịt mua thiếu vài hoa, y cũng đạp xe đạp đi cả giờ, đ̣i đủ bằng được. Khách chồng đến chơi, vui miệng hút liền ba bốn điều thuốc là y lườm y nguưt. "Thóc đâu cho chó ăn no, cho gà ăn đủ". Y nói. Y xót từng trăm bạc, v́ trăm bạc là hai mớ rau, v́ trăm bạc là một phần mười lăm tiền công một ngày của y. Beo thắt, bủn xỉn, không cho ăn mày đến cả tờ hai chục rách, nhưng y cũng chẳng ăn bớt xén, ăn không ăn hỏng của ai đến đồng. Công bằng mà xét, ky bo như vợ Đoan cũng có căn nguyên hoàn cảnh và cũng không phải là một thói xấu tệ hại.
Nghe cái Thuư mỗi bữa lấy gạo nấu cơm, lại đong hỏi: "Mẹ ơi, bốn người, hai bơ mấy lẻ hở mẹ?" Bác Thảo cười:
- ở nhà quê, các cháu của cậu mợ cứ vục vào thùng gạo, đầy phè nồi th́ thôi.
Vợ Đoan lầm lầm mặt:
- ở thành phố, thế có chết!
Quả thật, đời sống vốn đă chẳng dễ dàng ǵ. Tự kiếm sống đă làm cả một công cuộc lớn lao huống hồ lại đèo bồng, cưu mang. Nhưng đă nói th́ phải nói cho hết nhẽ. Tính toán ra th́ đâu có phải là đèo bồng, cưu mang. Bác Thảo ư tứ lắm, đâu có phải con người chỉ biết ái kỷ, để thiệt tḥi cho người khác. Vỗn người thành phố, chị dâu có lạ kiểu sống cán bộ ba cọc ba đồng. ở một tháng th́ chị đă đem biếu vợ chồng Đoan sắn dây, đậu xanh... Không nên nghĩ đến sự ṣng phẳng ở đây, nhưng nêu chi lư nhẩm t́nh th́ vợ Đoan đâu có phải chịu thiệt!
Tất nhiên, nhà có khách ngoài sự tốn kém vật chất dù được đền bù bằng cách nghĩ: Xởi lởi th́ trời cho, bo bo th́ trời co lại, th́ cũng c̣n một nỗi phiền hà không sao tránh được: ấy là sự thiếu hoà hợp, trạng thái tâm lư phải ép buộc phải giữ kẽ, mất tự nhiên. Giờ đây, khi mỗi gia đ́nh đă trở thành một đơn vị kinh tế, xă hội khép kín, có tập quán văn hoá riêng, một cá thể bên ngoài nhập vào chẳng khác ǵ một chi tiết khác lạ này lắp ghép vào một cơ thế kia, miễn dịch học đă chứng tỏ, nó sẽ bị chối bỏ, đẩy ra. Cứ xem cái cách xây cất, rào giậu cổng ngơ của các băn hộ gia đ́nh ở thành phố những năm gần đây th́ biết, ngoài lư do an ninh ra, các gia đ́nh c̣n muốn công khai bày tỏ khuynh hướng biệt lập, riêng rẽ của ḿnh. Nhưng mà, ừ th́ cứ cho là đúng như vậy, th́ chả lẽ, với một người là ruột thịt thân thiết, và chỉ là làm khách văng lai dăm bữa nửa tháng, lại không thể nhăng đi chút ít cá tính mà thực hiện sự hoà đồng? Dễ người dễ , khó người khó ta, chẳng đă từng có lời chỉ bảo đó rồi hay sao!
May mắn, xoá mờ đi cái dối trá của sự ứng xử theo chữ lễ mà nhờ ở sự hồn nhiên của cái Thuư. Thuư quấn lấy bác nó, tự nhiên và gắn bó như cùng chung một mệnh hệ. Theo tử vi, nó chung lá số với bác nó. Lạ thế! Nó trở thành cái cầu nối kéo mọi người lại gần nhau, giảm bớt đi sự căng thẳng ngấm ngầm. Hai bác cháu chả mấy lúc trở thành hai người bạn vong niên. Hai người như h́nh với bóng, như chập làm một, chia sẻ hết mọi niềm vui, nỗi uẩn khúc cho nhau. Lắm khi Thuư nghiêm trang như một người lớn tuổi. Và bác nó lại giống như một cô học tṛ ngoan, rất lễ độ.
- Cứ ǵ phải biết làm ruộng mới thi vào đại học nông nghiệp, hả cháu? Mới lại, làm ruộng cũng chả khó đâu. Một lần tṛ chuyện, bác Thảo nói - Hồi mới về nông thôn cái ǵ bác cũng lạ. Trông thấy con trâu nghênh sừng cũng hăi.
- Thế tại sao lại ở thành phố, bác lại về nhà quê
- à... chuyện ấy th́ dài lắm. Nhẩn nha rồi bác kể. Dưng mà... chẳng qua cũng là cái duyên, cái số... Ǵ thế, cháu?
- Bác nói, giọng nó khang khác thế nào ấy. Trời bác ấy nói là giời. Sợ bác nói là hăi. Nhưng mà bác nói là dưng mờ. Bảo bác nói là bầu.
- Ăn nước ở đâu nói giọng ở đó mờ, cháu.
- Bác Thảo này, thế lần này lên đây, bác phải ở thật lâu cơ!
Người phụ nữ ngẩng lên, ngỡ ngàng trước yêu cầu của đứa cháu gái. Thuư tiếp:
- Bác ở đây cháu thích lăm.
- Dưng mở...
- Không! Bác cứ phải ở đây thật lâu cơ. Để cháu làm cho bác trẻ ra. Để bác không nói dưng mờ nữa. Bố cháu bảo: Hồi trẻ, bác xinh nhất trường nữ học đấy. Có đúng không?
Nén một hơi thở như ghim giữ bầu tâm sự đang ứ tràn, bà chị gái Đoan cúi xuống, mắt chớp chớp, đầy vẻ nhẫn nhịn.
Vợ Đoan lúc ấy đang ở trong buồng, như thừa cơ, nói hắt ra:
- Bác Thảo đừng có nghe cái Thuư. Nó lười lắm. Có bác ở đây, có người trông nhà, nấu cơm để nó tha hồ chơi nhởn đấy.
Thuư xịu mặt:
- Đâu mà!
Bác Thảo rầu rầu:
- Cháu nó vẫn nấu cơm đấy, mợ ạ. Tôi làm ǵ nó cũng không cho làm. Với lại, dạo này tôi mệt mỏi quá, có động tay động chân, nhúc nhắc được việc ǵ đâu.
***

Bác Thảo quả là không được khoẻ. Một buổi đi làm về, Đoan thấy bà chị ḿnh nằm co quắp, tay ôm đầu, trên cái đi văng ở buồng khách. Hỏi, chị nói nhức đàu lắm, cậu mợ với cháu cứ ăn cơm đi, tôi không ăn.
Vợ Đoan lừ mắt:
- Vông vang ǵ, chỉ vẽ! Bà ấy uống bà viên thuốc ngủ mê-pro-ba-mát đấy. Đoan giật thột:
- Thuốc ngủ nào! Thuốc ở đâu mà uống?
- ở trong ngăn bàn của ông em trai chứ ở đâu. Lục lọi từ buồng trong đến buồng ngoài. Tủ nào, ngăn kéo nào cũng t́m ch́a khoá mở bằng được.
- Lạ thật
- Chả vu oan đâu. Đây là có đánh dấu hẳn hoi - Hếch ngược hai con mắt một mí vốn đă xếch chéo, vợ Đoan lên cơn tức tối dường như bất thần, vô lư. Tham con diếc, tiếc con rô. Thấy dầu cao là xoa lấy xoa để. Thấy thuốc là nhét vào mồm luôn. Trưa nay về, đưa vỉ me-prô-ba-mát ra hỏi: "Mợ ơi, đây có phải là thuốc an thần?". Thật là có răng răng nhai, chẳng có răng lợi gặm, không sai miếng nào!
- Trời ơi! Sao bây giờ mới bảo!
Vợ Đoan ném toạch đôi đũa xuống mâm nghiến răng:
- Ông cáu cái ǵ với tôi - Và đứng phắt dậy, quát con:
- Thuư! Mày óc xót xa cho máu mủ ruột thịt nhà mày th́ lấy bát đi mua cháo tim gan về cho bác mày ăn đi!
Đoan nín giận, bỏ dở bữa cơm, đỡ bà chị dậy, cho bà uống mấy cốc nước chanh giải độc.
Thời tiết chuyển sang đông giá cùng với bầu không khí u ám, nhiệm độc trong gia đ́nh. Vợ Đoan về đến nhà, không đă thúng đụng nia, móc máy gần xa th́ cũng lầm ĺ một khối nặng chịch. Xét cho cùng, ḷng tham v́ sự thiếu thốn thường xuyên và sự sùng bái đồ hàng của người chị đă nông thôn hoá và thói xóc móc quá quắt của vợ Đoan đều là đáng trách, vừa có thể và cần phải thế tất. Khổ thay, Đoan vải nhập vai môn đệ của học thuyết nhị nguyên. Được ḷng đất, mất ḷng đ̣, anh cứ lơ lửng con cá vàng, loay hoay không biết sử lư các mối liên hệ sao cho phải. V́ trong thâm tâm chẳng nỡ trách cứ một ai nào. Nhất là lúc này đây, sau hơn một tháng đau đầu, mất ngủ, bà chị gái Đoan rơi vào cơn đau yếu lệt bệt. Tức ngực, khó thở. Nhức nhối xương cốt. Hâm hâm sốt. Chân run, tay ê mỏi. Bữa cơm, ép cũng chỉ vài th́a cháo gọi là. ốm đau bao giờ chẳng gây phiền. Người thân cũng vậy thôi. Thuốc men. Đun nấu. Nâng giấc, săn sóc, hầu hạ, hỏi han. Mệt nhọc và tốn kém là không tránh được. Mà hai mặt này, trong đời sống chỉ số an toàn quá kém cỏi hiện thời, đă quá dư thừa rồi. Tuy vậy, sự sai lệch nhịp điệu sống và nỗi ám ảnh lo ngại mới thực sự gây ra tâm trạng day dứt, bất ổn cho mọi người, nhất là vợ Đoan. "Bà ấy ốm đau quái ǵ! Chẳng qua thấy ông em giàu có quá nên nằm ăn vạ chơi thế thôi! ở nhà quê mấy khi được cơm bưng nước rót vậy!" Đoan đă nghiến răng để khỏi kêu trời, v́ ư tưởng hằn học độc đáo ấy của vợ Đoan.
Chao ôi! Người vợ thân yêu của Đoan. Đoan hiểu ư. ừ th́ y cứ tằn tiện, thu vén. Y cứ bo bo, bỏm bỏm. Y cứ duy lợi triệt để đi. ích kỷ hơn nữa đi cũng được! Chứ y không nên, không thể cạn tàu ráo máng, mất t́nh mất nghĩa, phũ phàng tàn tệ như thế. Sao y lại có thể quái ác đến nỗi thế? Hay đó là trạng thái bệnh lư và hậu quả của một cơn ám thị nặng nề y mới nhiễm phải gần đây?
Một lần nữa, cái Thuư bé nhỏ lại giữ vai tṛ cân bằng, san phẳng. Không một lời phàn nàn, không một cử chỉ sơ xuất, cần mẫn và tràn đầy tinh thần trách nhiệm, nó đóng trọn vẹn vai cô hộ lư, người cấp dưỡng, người cháu gái tận tuỵ săn sóc bác gái nó. Trong khi Đoan lo chữa chạy bằng tây y cho bà chị, th́ nó hết ngày này qua ngày khác, hết lá vông, rồi lại xoa bóp dăn dở chân tay ḿnh mẩy cho người bệnh ruột thịt. Đặc biệt, trước mọi điều tŕ tiết cay nghiệt bác gái của mẹ nó, nó chỉ độc một câu bác bỏ rất ngây thơ, nhưng vững tin và không sao bắt bẻ được: "Đâu mà!:".
- Mày th́ biết cái ǵ mà động mở mồm là đâu mà! Đêm ngủ say như chết, mày có biết bà ấy nói mê những ǵ không?
- Bác ấy kể cho con nghe hết rồi!
- Hết rồi! Để đêm nay, tôi đánh thức cả nhà cho mà biết.
Đoan hiểu, nhưng không ngờ, ngay đêm đó bị vợ lay gọi:
- Dậy! Dậy mà xem bà chị ông la hét, không lại bảo tôi vu oan đặt điều. Trong cái màn cá nhân cũ mỏng là thân hinh lép kẹp của một bà già với những lóng xương chắp nối hờ hẫng... hoàn toàn không c̣n sinh khí, đang bị rung lắc trong cơn nhập đồng khốn khổ. Mặt bà hất lên, xác xơ, hao kiệt. .. Cái miệng méo xệch với cái lưỡi lúc bị đẩy ra, khi bị kéo vào liên tục phát ra những tiếng nói đứt nối, hụt hẫng như bi thắt nghẹn, rất khó đoán định.
Đoan đặt tay lên mảnh xương vai gầy gùa của bà chị, khe khẽ gọi. Người phụ nữ ngoẹo đầu, đánh rơi đôi tay trên ngực xuông chiếu, rên một hơi dài, nghèn nghẹn:
- Ơ ờ... xoan của ông trồng th́ ông cứ chặt. Nhà ông xây, tủ ông sắm th́ ông cưa phá... ờ ờ... con bê nữa, cũng bán nốt đi. Ôi giời... đánh hử? ừ, đánh đi! Cứ tưởng là, giờ cháy nhà mới rơ nhé... Giời ơi! Khổ thân tôi, cả nể nên cay đắng nhịn nhục bao nhiêu năm thế này...
Kẻ nhận ra nỗi đau đời thê thảm sâu sắc nhất, qua lời kêu than rời rạc nó, biết được sự thật bi đát ở phía sau vài lời sơ sài nọ, chính là Thuư. Nó ngồi ở giường ôm mặt thút thít khóc và run rẩy cũng c̣n v́ giấc mê dự báo hồi nào.
Vợ Đoan cầm cái quạt nan phẩy muối, chui vào nằm hể hả:
- Đă thấy chưa! Hữu nhân, nhân mọc. Vô nhân, nhân trảm. Có sao th́ mới ra nông nỗi ấy chứ?

***
Trưa hôm sau, hệ quả của tất cả xung đột ngấm ngầm mới thực sự có dịp bộc lộ. Vợ Đoan đi làm về, đèo một b́ gạo hơn chục cân sau xe đạp. ư giữ xe ngoài sân, hai g̣ mà cao đỏ bừng, mắt xếch nháng nước, nh́n vào nhà, dóng dả:
- Thuư đâu! Ra đem gạo vào. Trút vào thùng cho khéo không lại rơi văi. Gạo lên hai trăm rồi đấy, không phải là cứ xúc đầy nồi, ăn cho sướng mồm, nói cho sướng miệng là được đâu!
Nhận ra ngày vẻ gây sự của câu nói, Đoan đi ra, nhẹ nhàng bảo vợ:
- Nói khẽ một tí, mẹ Thuư à.
Gạt cái chân chống xe đánh cạch, vợ Đoan trừng mắt:
- A, cấm đoàn cả lời ăn tiếng nói à? Được đấy. Nhưng sao không biết bịt mồm kẻ khác?
Đoan chưa hiểu được ư nghĩa của câu nói sau, nhưng vội hạ giọng, nín nhịn. - Thông cảm một tí, mẹ Thuư. Bác ấy vật vă cả sáng nay, mới chợp mặt được một lúc.
- Thế tôi mồ hôi mồ kê nhễ nhại, sấp ngửa cả ngày để kiếm bát gạo th́ muốn thế nào được thế ấy, hả?
- Người ta đang lúc đau ốm. V́ t́nh v́ nghĩa nên...
- T́nh nghĩa! T́nh nghĩa ǵ cái kẻ ḅn nơi khố bện, đăi nơi quần hồng, cái quân ngậm máu phun người.
Nhận ra một ư tứ cay nghiệt khác lạ. Đoan sửng sốt:
- Mẹ Thuư nói thế là thế nào?
- Có thế mà không hiểu à!
- Đừng nên suy luận không có căn cứ.
- Không căn cứ! Một giọt máu đàu c̣n hơn ao nước lă kia. Có đúng không? Khác màu th́ tanh ḷng, người xưa bảo vậy đấy, có biết không?
Đoan choáng vàng, mu mơ:
- Chuyện ǵ mà ṿng vèo, quá đáng vậy!
Vợ Đoan nguẩy mặt, quyết liệt:
- Chả quá đáng ǵ sất. Tôi không thể chịu được nữa. Bà ấy ở đây th́ tôi đi! Tôi đi! Để hai chị em ông sống với nhau!
Rơ ràng là câu chuyện đă vượt ra khỏi tất cả những đoán định của Đoan rồi. Đoan nhăn nhó:
- Mẹ Thuư đừng có giận quá hoá mất khôn.
- Tôi không thích dính với ai cả!
- Sao?
- Tôi không thích dính với ai cả. Nghe rơ chưa?
- Sao lại thế?
- Thế là thế chứ sao nữa? Muốn vặn vẹo hả?
Mặt vợ Đoan cheo hai vết sắt lém. Hàm răng không đều đặn, tráng nơn của y nhe ra như định cắt xé. Chưa bao giờ khuôn mặt có đôi lương quyền cao, hai con mắt một ḿ và cái chóp mũi cao sang vốn đẹp và đắc sắc, hiếm có của y, có một vẻ nung nấu, đáo để đến thế.
- Ông có biết là chị ông đặt điều cho tôi thế nào không? - Vợ Đoan bỏ chiếc xe đạp, xấn thẳng đến trước mặt Đoan. Môi bậm lại rồi mở ra, y nhả từng chữ tưởng như đă tuyển chọn hết sức kỹ càng vào mặt Đoan đang há hốc miệng v́ kinh sợ: - Bà ấy bảo: mẹ cái Thuư, tức là tôi đây này, trông mặt không ra người Việt Nam ta. Mà họ Trương của tôi cũng không phải họ người gốc Việt ta. Cung cách ăn ở càng giống người ngoại lai. Ông biết thừa là hồi ấy ta đang có chuyện rắc rối với bên ngoài chứ. Bà ấy muốn bảo tôi là kẻ địch. Bà ấy muốn giết tôi. Giết tôi mà không gươm giáo! Không tin ông cứ đi hỏi khắp các nhà hàng xóm xem! Bà ấy muốn giết tôi! Phải nhớ rẳng người ta sống c̣n v́ tiếng tăm, danh dự nữa nhé!
Trong buồng, bỗng có tiếng con Thuư vừa bê b́ gạo vào lo to thảng thốt - Ơ ḱa, bác Thảo. Bác ngủ đi chứ! Bác ngồi dậy làm ǵ!

***

áp lực tâm lư nặng nề, nhưng sức chịu đựng của con người cũng thật ghê gớm. Bà chị Đoan không hề biểu lộ một phản ứng chồng trả nào đáng gọi là có, trước cơn thịnh nộ công khai và cay cú của người em dâu. Người đàn bà ấy chưa suy kiệt cảm nhận. Chưa trở nên trai ĺ do đời sống cơ khổ quá mức huỷ diệt hết cả xúc cảm. Nhưng, bà yên lặng đến mức khó hiểu. Dưới cái vẻ bề ngoài hản nhiên ấy là sự nhẫn nhịn của kẻ yếu nhược? Hay bà giả đ̣ không biết, c̣n trong bụng th́ hết sức khinh nhờn kẻ đắc thế dương vây, ngoắc mỏ? Ra câu chuyện này lại là như vậy. Nhưng lẽ nào lại có thể đến như vậy? Và bà chị gái Đoan thực sự là kẻ đă gieo rắc mối nghi ngờ trong thâm tâm - Trời ơi, mấy chục năm qua, sự cạnh tranh của đời sống khốc liệt đến mức nào mà cả những con người hiền lành, thân thuộc với nhau cũng không thoát thói quen thường trước là phải xoi mói lẫn nhau, phải t́m ra sự khắc biệt để đối lập nhau, trái ngược hẳn với đời sống hoà đồng vốn dĩ - nên bây giờ bà há miệng mắc quai?
Sáng hôm sau, trời lạnh dưới mười độ. Bà chị gái Đoan dậy sớm hơn thường lệ. Như có phép lạ, bà bứt ra khỏi cơn ốm đau. Bà tự gấp chăn màn và sau khi rửa mặt chải đầu tinh tơm, ngồi bên mép giường, tay ôm cái túi xách trước bụng, như có ư đợi chờ.
Thuư bưng mâm cơm lên, thấy bác gái vậy, liền thất thanh:
- Bác Thảo! Bác định đi đâu?
Người đàn bà giờ đây đă thành nửa tỉnh nửa quê nh́n cháu gái và vợ chồng Đoan mời từ bếp đi lên, khe khẽ:
- Cháu Thuư, cậu mợ ăn cơm đi. Tôi hẵn c̣n no.
Đoan hiểu ngay rằng, sau đây là một cuộc chia ĺa, một cuộc chia ĺa hết sức lặng lẽ và đau đớn. Đoan kêu ấp úng:
- Ǵ th́ chị cũng phải ăn bát cơm đă...
Vợ Đoan câm lặng ngồi đánh nồi cơm, rồi bỗng dưng đứng dậy, đi ra sân hỷ múi. Quay vào, y buâng quơ như là vô tâm:
- Thuư hôm nay đi học về sớm nấu cơm, mẹ có việc.
Y buông lửng câu nói v́ nghẹn đắng. Trong y vừa xuất hiện một khoảng trống vắng quá lớn. Hay rút cục y nhận ra cái đối tượng mà y tạp trung trút niềm căm giận chỉ là một bà già ốm o, xơ xác thảm hại và cái lư do để y gưm giữ hận thù trong ḷng bấy nay chỉ là một thứ tṛ vè ngớ ngẩn do kẻ khác bày đặt ra và bà chị chồng y cũng chỉ là một nạn nhân khốn khổ!
Những sâu kín hoàn toàn không phải lộ ở phần nổi của gương mặt. Mặt bà chị gái Đoan hốc hác, vô cảm. Bà đưa mắt nh́n Thuư, giọng tự nhiên đến không ngờ:
- à bác dặn Thuư: hai con gà mái sắp nhảy ổ rồi. Kiếm cái rá cũ, lót ít rơm, đặt lên mặt chuồng cho nó cháu nhé. Chóng thế, mới ngày nào lên chơi với cậu mợ, rồi ốm đau nhọc mệt, tính đến hôm nay đă là hai tháng mười ngày rồi.
Đoan ngẩng lên, thở dồn:
- Chị định đi đâu, chị Thảo? C̣n ốm yếu thế, không đi được đâu!
Thuư sà đến, giật tay bác gái:
- ứ ừ, cháu không cho bác đi đâu đâu!
- Bác phải về quê. Về c̣n đi cấy vụ xuân chứ. Thuư!
- Đâu mà! Bác nói dối cháu.
Người bác đừa tay vuốt tóc cháu gái, miệng nhoẻn cười, mà mắt rưng rưng. -Bác đi chơi thế là lâu quá rồi. Giờ phải đi làm chứ cháu.
Vợ Đoan bỏ mâm cơm, đi ra hiên, với cái khăn lau mặt. Bỏ vai cháu gái, người đàn bà lần túi, t́m cái khăn chấm khe mắt, rồi bỗng cất tiếng khan re:
- Thôi, cậu mợ và cháu để tôi đi. Có ở lại cũng sốt ruột lắm. Lên chơi, thăm mộ ông bà, thấy cậu, mợ, cháu Thuư mạnh khoẻ, tiến bộ là mừng rồi. ở nhà quê, mờ ở đâu cũng vậy thôi, khổ cực là điều... Tôi không nói hơn nói kém... Thật t́nh sống với nhau, có lúc không phải. Nó cũng là v́... Ơ ḱa Thuư để bác đi...!
Đoan đứng dậy, nh́n theo Thuư vừa ôm cái túi xách của bác nó chạy vào buồng.
- Thuư, cho túi của bác vào tủ, khoá lại. Chị Thảo chị chưa đi được! Em và nhà em chưa cho chị đi đâu!
Ngoài hiên, vợ Đoan áp cái khăn mặt ướt vào mặt, đứng im, không một lời.
***

Thắc thỏm, trưa đó, Đoan đáp xe về nhà trước giờ tan tầm. Bước vào nhà, anh nhận ra vợ anh cũng đă về, cái Thuư cũng bỏ dở buổi học. Hai mẹ con đang ngồi lặng trên đi văng.
Đoan hiểu ngày: bà chị gái anh đă bỏ đi rồi!
Lặng lẽ anh ngồi xuống cạnh cái Thuư th́ nó bỗng như bật lên, quay sang mẹ nó nức nở:
- Mẹ chẳng hiểu ǵ cả! Mẹ tưởng bác ấy sung sướng lắm à? Bác ấy chẳng thiết sống nữa đâu. Bác giai ở nhà, cờ bạc, rượu chè, nợ nần bê tha, bán hết đồ đạc, cửa nhà rồi. Hai người bỏ nhau rồi. Con cái cũng mỗi người một nơi rồi. Bác ấy lên đây, định đi ở, đi trông con cho người ta đây. Sao mẹ nỡ ḷng nào mà như thế!
Vợ Đoan, như cái bóng, lầm lũi đi vào buồng.
Cả tháng sau đó, y như biến thành một người khác, ít nói hẳn đi. Nhiều lúc y ngơ ngác, bần thần, mặt như có khói ám. Gia đ́nh có ba người ai cũng bị dày ṿ nên rời rạc, lẻ loi đến lạ. Cái Thuư th́ gần như cách ly với mẹ nó. C̣n Đoan, vẫn là cái sinh thể đứng giữa các sự chia cách. Biết nói thế nào với vợ và con? Chuyện c̣n đó để lại những ám ảnh thật nặng nề. Ruột thịt mà thích biệt lập không muốn có quan hệ với nhau, th́ thật là trái tự nhiên quá thể. Đau đớn quá cái hiện trạng này.
Từ năm đó, bà chị gái Đoan không bao giờ trở lại với gia đ́nh Đoan nữa. Các cuộc hồi tổ định kư kết thúc. Nhưng cái Thuư thi thoảng vẫn gặp bác nó trong cơn mê hăi hùng. C̣n Đoan, Đoan không nguôi thương nhớ người chị gái của ḿnh. Nhớ đến chị, may mắn, kư ức Đoan vẫn in đậm khung cảnh khoảng trời cuối thu lồng lộng gió heo may, tràn trề làn sáng phản quan niềm vui mùa màng. Đoan vẫn nhớ đến h́nh ảnh người phụ nữ đẹp duyên dáng, hoà hợp bản ngă, với bản sắc đồng quê như một thực tế mênh mông, và cảm nhận được niềm hạnh phúc lớn lao khôn lường. Những ngày đẹp như ngọc ngà, sao mà hiếm hoi thế trong đời người.

1991 (Hết)
 

Về Mục: Truyện Dài > Tiểu Thuyết > T́nh Cảm Xă Hội > Trinh Thám H́nh Sự


© Copyright 2006-2011 eTruyen.com.