Chương hai: Siêu hình học của khoa kinh tế chính trị
Phương pháp

Bây giờ, chúng tôi hiện đang ở giữa nước Đức! Chúng tôi sắp phải nói về phép siêu hình mà vẫn cứ nói về khoa kinh tế chính trị. Và còn điều này nữa, chúng tôi chỉ làm cái việc là đi theo những "mâu thuẫn" của ông Proudhon thôi. Lúc nãy, ông ta buộc chúng tôi phải nói tiếng Anh, buộc bản thân chúng tôi phải trở thành người Anh trên một mức độ nào đó. Bây giờ thì sân khấu thay đổi rồi. ông Proudhon đưa chúng tôi vào đất nước thân yêu của chúng tôi và buộc chúng tôi phải bất đắc dĩ lấy trở lại tư cách người Đức của chúng tôi.
Nếu người Anh biến con người thành những cái mũ thì người Đức lại biến những cái mũ thành những ý niệm. Người Anh, đó là Ricardo, chủ ngân hàng giàu có và nhà kinh tế học xuất sắc; người Đức, đó là Hegel, giáo sư bình thường dạy triết học ở trường Đại học Béc-lin.
Lu-i XV, ông vua chuyên chế cuối cùng, đại biểu cho sự suy tàn của vương triều Pháp, đã tuyển một người thầy thuốc, trước kia là nhà kinh tế học đầu tiên của nước Pháp, để phục vụ bản thân mình. Người thầy thuốc ấy, nhà kinh tế học ấy, đại biểu cho thắng lợi sắp tới và chắc chắn của giai cấp tư sản Pháp. Bác sĩ Quesnay đã làm cho khoa kinh tế chính trị trở thành một khoa học; ông ta đã tóm tắt khoa kinh tế chính trị lại trong "Biểu kinh tế " nổi tiếng của ông. Ngoài một nghìn lẻ một lời bình luận đã được xuất bản nói về cái biểu ấy ra, chúng ta còn thấy có một lời bình luận của bản thân bác sĩ. Đó là "Phân tích Biểu kinh tế", có kèm theo "bảy nhận xét quan trọng".
ông Proudhon là một bác sĩ Quesnay khác. Đó là Quesnay của phép siêu hình của khoa kinh tế chính trị.
Thế mà, theo Hegel thì phép siêu hình, tức là toàn bộ triết học nói chung, đều được thâu tóm thành phương pháp. Vậy chúng ta phải tìm cách làm sáng tỏ phương pháp của ông Proudhon, một phương pháp ít ra cũng tối mù mù như "Biểu kinh tế" vậy. Chính vì lẽ đó nên chúng tôi đưa ra bảy nhận xét ít nhiều quan trọng. Nếu bác sĩ Proudhon không vừa lòng với những nhận xét của chúng tôi, thì xin ông ta hãy nhận lấy vai trò của linh mục Bô-đô và tự làm lấy việc "giải thích phương pháp siêu hình - kinh tế học" [1].